เปิดรายงานกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ จัดหนักไทยกีดกันการค้า-การลงทุน
1 เมษายน 2568
Business Leader / กองบรรณาธิการ THE LEADERS
ในช่วงเวลาสำคัญที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์เตรียมประกาศมาตรการภาษีศุลกากรตอบโต้ต่อประเทศคู่ค้าทั่วโลกในวันพรุ่งนี้ รายงานของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯได้เผยให้เห็นถึงความกดดันที่เพิ่มขึ้นต่อประเทศไทยในหลายประเด็นการค้า โดยเฉพาะด้านอุปสรรคทางการค้าที่มิใช่ภาษี มาตรฐานสุขอนามัยพืชและสัตว์ และการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา
สถานะความสัมพันธ์การค้าไทย-สหรัฐฯ
ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างไทยและสหรัฐฯดำเนินภายใต้กรอบความตกลงด้านการค้าและการลงทุน (TIFA) ที่ลงนามเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2545 ซึ่งเป็นกลไกหลักในการหารือประเด็นการค้าและการลงทุนระหว่างสองประเทศ อย่างไรก็ตาม รายงานฉบับล่าสุดชี้ให้เห็นว่า สหรัฐฯยังคงมีข้อกังวลในหลายประเด็นสำคัญ
อุปสรรคด้านภาษีและมาตรการที่มิใช่ภาษี
รายงานระบุว่า อัตราภาษีศุลกากรเฉลี่ยของไทยอยู่ที่ร้อยละ 9.8 ในปี 2566 โดยแบ่งเป็นสินค้าเกษตรร้อยละ 27.0 และสินค้าที่ไม่ใช่เกษตรร้อยละ 7.1 ซึ่งสหรัฐฯมองว่ายังคงอยู่ในระดับสูง นอกจากนี้ สหรัฐฯยังแสดงความกังวลเกี่ยวกับมาตรการที่มิใช่ภาษี โดยเฉพาะ:
- การห้ามนำเข้า/ข้อจำกัด: ไทยมีข้อจำกัดการนำเข้าเชื้อเพลิงชีวภาพเพื่อการใช้เป็นเชื้อเพลิง โดยต้องได้รับการอนุมัติและออกใบอนุญาตจากกระทรวงพลังงาน ซึ่งไม่มีการอนุมัติการนำเข้าเอทานอลเชื้อเพลิงตั้งแต่ปี 2548
- การออกใบอนุญาตนำเข้า: สินค้าหลายรายการต้องมีใบอนุญาตนำเข้า รวมถึงไม้ ปิโตรเลียม เครื่องจักรอุตสาหกรรม สิ่งทอ เภสัชภัณฑ์ เครื่องสำอาง อาหาร และสินค้าเกษตร
- ค่าธรรมเนียมการนำเข้า: ไทยเก็บค่าธรรมเนียมการตรวจสอบความปลอดภัยอาหารในรูปแบบค่าธรรมเนียมใบอนุญาตนำเข้าสำหรับการนำเข้าเนื้อสัตว์ทั้งปรุงสุกและไม่ปรุงสุก โดยปัจจุบันอยู่ที่ 7 บาทต่อกิโลกรัม (ประมาณ 201 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน) สำหรับเนื้อสัตว์นำเข้าทั้งปรุงสุกและไม่ปรุงสุกสำหรับอาหารมนุษย์หรืออาหารสัตว์
- อุปสรรคด้านศุลกากร: ระบบการให้รางวัลจูงใจแก่เจ้าหน้าที่ศุลกากรที่ริเริ่มการสืบสวนหรือบังคับใช้กฎหมาย แม้จะมีการแก้ไขพระราชบัญญัติศุลกากรในปี 2560 แต่ยังคงมีความกังวลเกี่ยวกับความโปร่งใสและความขัดแย้งทางผลประโยชน์
ประเด็นด้านมาตรฐานทางเทคนิคและมาตรการสุขอนามัยพืชและสัตว์
รายงานระบุถึงความกังวลของสหรัฐฯเกี่ยวกับมาตรการด้านมาตรฐานและสุขอนามัยของไทย โดยเฉพาะ:
- ผลิตภัณฑ์นม: ร่างระเบียบใหม่เกี่ยวกับข้อจำกัดการตลาดสำหรับอาหารสำหรับเด็กเล็ก ซึ่งสหรัฐฯแสดงความกังวลว่าข้อจำกัดที่เสนอไม่ชัดเจนเพียงพอสำหรับบริษัทในการทำความเข้าใจว่าผลิตภัณฑ์ใดต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดใหม่ และอาจส่งผลกระทบเชิงลบต่อการส่งออกผลิตภัณฑ์นมหลากหลายประเภทของสหรัฐฯมายังไทย
- ผลิตภัณฑ์จากสัตว์: กรมปศุสัตว์ไทยกำหนดให้มีการตรวจสอบสถานประกอบการผลิตในประเทศผู้ส่งออกเพื่ออนุญาตการนำเข้าผลิตภัณฑ์ที่มาจากสัตว์หลายชนิด รวมถึงเนื้อสัตว์ อาหารเนื้อและกระดูก และอาหารจากขนนก โดยการอนุมัติแต่ละครั้งมีอายุห้าปี
- เนื้อวัวและผลิตภัณฑ์จากเนื้อวัว: ไทยจำกัดการนำเข้าเครื่องในวัวที่ผ่านการรักษาด้วยสารเบต้า-อะโกนิสต์ แม้ว่าคณะกรรมาธิการโคเด็กซ์ (Codex) ได้กำหนดว่าการใช้สารแร็กโทพามีน (ractopamine) นั้นปลอดภัยภายในขีดจำกัดสารตกค้างสูงสุด (MRLs) ที่กำหนดไว้
- เนื้อหมู: หลังจากที่ Codex ได้รับรองค่า MRLs สำหรับแร็กโทพามีนในเนื้อเยื่อของวัวและหมูในปี 2555 ไทยได้แสดงท่าทีว่าจะยกเลิกการห้ามนำเข้าเนื้อหมูจากประเทศที่อนุญาตให้ใช้แร็กโทพามีน รวมถึงสหรัฐฯ อย่างไรก็ตาม ไทยยังไม่ได้กำหนดค่า MRLs สำหรับแร็กโทพามีนในเนื้อหมู ซึ่งเป็นการขัดขวางการนำเข้าผลิตภัณฑ์เนื้อหมูจากสหรัฐฯ
- สัตว์ปีก: ตั้งแต่ปี 2557 ไทยได้ห้ามนำเข้าสัตว์ปีกมีชีวิตและเนื้อสัตว์ปีกจากสหรัฐฯเป็นระยะๆ ล่าสุดในเดือนกุมภาพันธ์ 2565 เนื่องจากการตรวจพบไข้หวัดนกสายพันธุ์รุนแรง (HPAI) ในสหรัฐฯ โดยการห้ามนำเข้านี้ใช้กับผลิตภัณฑ์ทั้งหมดจากสหรัฐฯ แทนที่จะจำกัดเฉพาะพื้นที่ตามคำแนะนำขององค์การสุขภาพสัตว์โลก (WOAH)
การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา
รายงานระบุว่าไทยยังคงอยู่ในบัญชีจับตามอง (Watch List) ในรายงานพิเศษ 301 ประจำปี 2567 แม้ว่าไทยจะมีความคืบหน้าในการคุ้มครองและบังคับใช้ทรัพย์สินทางปัญญา แต่ยังคงมีข้อกังวลหลายประการ:
- สินค้าปลอมและละเมิดลิขสิทธิ์ยังคงมีจำหน่ายอย่างเสรี โดยเฉพาะทางออนไลน์
- ศูนย์การค้า MBK ถูกระบุว่าเป็นตลาดที่มีสินค้าปลอมจำนวนมากในกรุงเทพฯ
- การละเมิดลิขสิทธิ์ออนไลน์ผ่านอุปกรณ์และแอปพลิเคชันที่อนุญาตให้ผู้ใช้สตรีมและดาวน์โหลดเนื้อหาที่ไม่ได้รับอนุญาต
- กระบวนการที่กำหนดโดยการแก้ไขพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ปี 2565 อาจนำไปสู่ข้อยกเว้นมาตรการทางเทคโนโลยีที่กว้างเกินไป
นอกจากนี้ สหรัฐฯยังกระตุ้นให้ไทยจัดให้มีระบบที่มีประสิทธิภาพในการคุ้มครองข้อมูลการทดสอบหรือข้อมูลอื่นๆ ที่ไม่เปิดเผยซึ่งเกี่ยวข้องกับการขออนุมัติการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ยาและเคมีภัณฑ์เกษตร
อุปสรรคด้านบริการและการลงทุน
สหรัฐฯแสดงความกังวลเกี่ยวกับข้อจำกัดในภาคบริการและการลงทุนของไทย รวมถึง:
- บริการโสตทัศน์: พระราชบัญญัติภาพยนตร์และวิดีทัศน์ พ.ศ. 2551 อนุญาตให้คณะกรรมการภาพยนตร์กำหนดอัตราส่วนและโควตาจำกัดการนำเข้าภาพยนตร์ต่างประเทศ
- บริการทางการเงิน: ไทยจำกัดจำนวนใบอนุญาตสำหรับสาขาและบริษัทย่อยของธนาคารต่างประเทศ และรับสมัครธุรกิจธนาคารต่างประเทศใหม่เป็นครั้งคราวเท่านั้น โดยไม่มีการเปิดรับสมัครใบอนุญาตใหม่สำหรับธนาคารแบบดั้งเดิมตั้งแต่ปี 2556
- การลงทุน: ภาคการผลิตและบริการหลักของไทยยังคงมีข้อจำกัดต่อการลงทุนจากต่างประเทศ ภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (FBA) คนที่ไม่มีสัญชาติไทยและนิติบุคคลที่มีชาวต่างชาติเป็นเจ้าของเสียงข้างมากถูกห้ามไม่ให้ถือครองเกินร้อยละ 50 ในหลายภาคส่วน
ประเด็นด้านแรงงาน
ในเดือนเมษายน 2563 สหรัฐฯได้ระงับสิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรของไทยภายใต้โครงการ GSP บางส่วน เนื่องจากไทยไม่ได้ดำเนินการให้สิทธิแรงงานที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากลแก่แรงงานในประเทศไทย โดยเฉพาะในด้านเสรีภาพในการสมาคม
แม้ว่าในเดือนมีนาคม 2567 ไทยจะอนุมัติมติให้แก้ไขพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ แต่ร่างการแก้ไขยังอยู่ระหว่างการทบทวนภายในประเทศ และการระงับสิทธิพิเศษทางภาษีศุลกากรบางส่วนภายใต้ GSP ยังคงมีผลบังคับใช้จนถึงเดือนธันวาคม 2567
ในช่วงเวลาที่ประธานาธิบดีทรัมป์เตรียมประกาศมาตรการภาษีศุลกากรตอบโต้ในวันที่ 2 เมษายน 2568 ซึ่งเขาเรียกว่า "วันแห่งการปลดปล่อย" ของอเมริกา รายงานของกระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯฉบับนี้ส่งสัญญาณถึงความกดดันที่เพิ่มขึ้นต่อประเทศไทย
แคโรไลน์ ลีวิตต์ โฆษกทำเนียบขาว กล่าวเมื่อวันที่ 31 มีนาคมว่า ทรัมป์จะเปิดเผยแผนการเก็บภาษีศุลกากรแบบตอบโต้กับประเทศคู่ค้าเกือบทั้งหมดของสหรัฐในวันพุธ แต่ย้ำว่ารายละเอียดต่างๆ นั้นขึ้นอยู่กับการตัดสินใจของประธานาธิบดีที่จะประกาศออกมา
