อนาคตท่องเที่ยวไทย: ทางรอดจากความเปราะบาง

 

ช่วงนี้เงียบจนน่าตกใจ หลาย ๆ ร้านในเครือมียอดขายลดลงถึง 50% เมื่อเทียบกับปีก่อน น่ากลัวมาก ๆ นี่สินะปีเผาจริง เพื่อน ๆ ที่ทำร้านเป็นอย่างไรกันบ้างครับ สู้ ๆ ครับ เราต้องรอด”

เชฟต้น ธิติฏฐ์ ทัศนาขจร
เจ้าของร้านอาหารมิชลินอย่าง ‘Le Du (ฤดู)’
และร้านในเครืออื่น ๆ รวมทั้งสิ้น 8 แบรนด์ 

รายได้จากการท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวต่างชาติหายไปกว่า 1 แสนล้านบาท โดยจำนวนนักท่องเที่ยวลดลง 2.3 ล้านคน เมื่อเปรียบเทียบกับ 5 เดือนแรกของปีที่แล้ว สถานการณ์นี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว เช่น โรงแรมที่พัก สายการบินและขนส่งทางอากาศ ขนส่งทางบก ธุรกิจนำเที่ยวและมัคคุเทศก์ ร้านขายของที่ระลึก/ของฝาก และธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่ม

ประเทศไทย: ผู้นำด้านการท่องเที่ยวของโลก

ประเทศไทยถือเป็นประเทศเศรษฐกิจขนาดกลางเพียงประเทศเดียวที่ติดอันดับประเทศที่มีรายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติมากที่สุดในโลก โดย 10 อันดับแรกของประเทศที่มีรายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติสูงสุด ได้แก่ สหรัฐอเมริกา สเปน ฝรั่งเศส ไทย สหราชอาณาจักร อิตาลี ออสเตรเลีย เยอรมนี ญี่ปุ่น และจีน ทั้งนี้ ประเทศไทยมีสัดส่วนรายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติคิดเป็นสัดส่วน GDP สูงสุดในกลุ่มนี้ คือประมาณ 12% ขณะที่สหรัฐอเมริกามีสัดส่วนเพียง 1.1% และจีน 0.27%

ในเชิงปริมาณ ประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 10 ของโลกที่มีนักท่องเที่ยวมากที่สุดในปี 2024 โดย 10 อันดับแรก ได้แก่ ฝรั่งเศส สเปน สหรัฐอเมริกา อิตาลี ตุรกี เม็กซิโก สหราชอาณาจักร เยอรมนี กรีซ และไทย นอกจากนี้ กรุงเทพมหานครยังครองอันดับ 1 เมืองที่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติมาเยือนมากที่สุดในโลกเมื่อปีที่แล้ว มีนักท่องเที่ยวมากถึง 32.4 ล้านคน

ศักยภาพการแข่งขันทางการท่องเที่ยวลดลงอย่างน่าเป็นห่วง

แม้ไทยจะมีศักยภาพด้านรายได้และจำนวนผู้มาเยือนสูง แต่การจัดอันดับศักยภาพการแข่งขันด้านการท่องเที่ยวของโลก (WEF TTDI 2024) ไทยกลับอยู่อันดับ 47 ของโลก (ลดลง 6 อันดับ) ปัจจัยที่ทำให้ไทยไม่ได้อยู่ในกลุ่มท็อปเทน ได้แก่ โครงสร้างพื้นฐานและการเชื่อมโยงการเดินทางยังขาดการพัฒนาในบางพื้นที่ การกระจายรายได้และการพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนยังไม่ทั่วถึง ปัญหาด้านความปลอดภัยและภาพลักษณ์ในบางช่วงเวลา และ การแข่งขันจากประเทศคู่แข่งที่มีการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานและนวัตกรรมมากขึ้น เช่น ญี่ปุ่น สเปน และ ฝรั่งเศส

เศรษฐกิจไทยกับความเปราะบางจากการพึ่งพาการท่องเที่ยว

ประเทศไทยอยู่ในอันดับ 7 ของโลกในแง่สัดส่วน GDP จากนักท่องเที่ยวต่างชาติ (ประมาณ 12–13%) โดยประเทศที่มีสัดส่วน GDP จากนักท่องเที่ยวต่างชาติสูงสุดส่วนใหญ่เป็นประเทศขนาดเล็กหรือประเทศที่พึ่งพาการท่องเที่ยวเป็นหลัก เช่น มัลดีฟส์ มาเก๊า กัมพูชา โครเอเชีย มอนเตเนโกร จอร์เจีย กรีซ โปรตุเกส และสเปน

เศรษฐกิจไทยพึ่งพารายได้จากการท่องเที่ยวในสัดส่วนสูง โดยรายได้จากนักท่องเที่ยวต่างชาติคิดเป็นประมาณ 12% ของ GDP และรายได้รวมจากการท่องเที่ยวคิดเป็น 18-20% ของ GDP ในแต่ละปี[2][8] จุดแข็งนี้ทำให้ภาคการท่องเที่ยวเป็นเครื่องยนต์หลักของเศรษฐกิจไทย แต่ในขณะเดียวกันก็กลายเป็นจุดเปราะบางสำคัญต่อปัจจัยภายนอกที่ควบคุมไม่ได้ เช่น 

ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์
ไทยพึ่งพานักท่องเที่ยวจีนสูง หากเกิดความตึงเครียดระหว่างสองมหาอำนาจหรือเกิดวิกฤตในภูมิภาค จะกระทบจำนวนนักท่องเที่ยวทันที รวมทั้งนักท่องเทียวรัสเซียมีผลกระทบจากสงคราม

เศรษฐกิจโลกผันผวน
วิกฤตเศรษฐกิจหรือภาวะถดถอยในประเทศต้นทางหลัก เช่น จีน ยุโรป สหรัฐฯ ส่งผลโดยตรงต่อกำลังซื้อและการเดินทางของนักท่องเที่ยว[8]

โรคระบาดและภัยธรรมชาติ 
เหตุการณ์โควิด-19 แสดงให้เห็นชัดเจนว่า เศรษฐกิจไทยได้รับผลกระทบหนักกว่าประเทศที่พึ่งพาภาคการท่องเที่ยวน้อยกว่า และเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่มีข่าวอาคาร สำนักงาน สตง ถล่ม ส่งผลสะเทือนต่อความรู้สึกของนักท่องเที่ยวพอสมควร

การแย่งชิงทรัพยากรระหว่างอุตสาหกรรม
การเติบโตของภาคท่องเที่ยวดึงแรงงานและเงินทุนจากภาคเกษตรและอุตสาหกรรม ทำให้ประสิทธิภาพโดยรวมของเศรษฐกิจลดลง และเสี่ยงต่อภาวะ "Dutch disease" เป็นภาวะที่เกิดขึ้นจากการเจริญเติบโตในภาคเศรษฐกิจหนึ่ง (เช่นการค้นพบแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ) แต่ไปทำให้ภาคเศรษฐกิจอื่นๆถดถอย (เช่นภาคการผลิตหรือเกษตรกรรม) สามารถอธิบายด้วยกลไกทางการค้าระหว่างประเทศคือ การที่ภาคเศรษฐกิจใดๆเติบโตขึ้นจะนำมาซึ่งเงินทุนไหลเข้าจากต่างชาติ ส่งผลให้สกุลเงินของประเทศแข็งค่าขึ้นเมื่อเทียบกับสกุลเงินอื่นๆ การแข็งค่าของสกุลเงินทำให้ประเทศมีต้นทุนในการส่งออกสูงขึ้นและมีต้นทุนการนำเข้าลดลง ทำให้ประเทศมีศักยภาพการแข่งขันในตลาดโลกด้อยลง
 

5 ข้อเสนอแนวทางลดความเปราะบางและสร้างความยั่งยืนในการท่องเที่ยว
 

1. เพิ่มมูลค่าและประสิทธิภาพในภาคการท่องเที่ยว

การเพิ่มมูลค่าและประสิทธิภาพในภาคการท่องเที่ยวควรมุ่งเน้นการพัฒนาทักษะแรงงาน การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ และการยกระดับบริการ เพื่อเพิ่มค่าใช้จ่ายต่อหัวของนักท่องเที่ยว โดยให้ความสำคัญกับ “คุณภาพ” มากกว่า “ปริมาณ” คือเน้นดึงดูดนักท่องเที่ยวที่ใช้จ่ายสูงและมีเป้าหมายเฉพาะด้าน เช่น การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและการรักษา ซึ่งเป็นจุดแข็งของประเทศไทย มากกว่าการเน้นเพียงแค่จำนวนนักท่องเที่ยว นอกจากนี้ ควรเร่งสนับสนุนและพัฒนาธุรกิจด้านเทคโนโลยีการท่องเที่ยว รวมถึงเพิ่มศักยภาพการเชื่อมโยงกับแพลตฟอร์มการท่องเที่ยวระดับโลก พร้อมทั้งยกระดับความปลอดภัยและภาพลักษณ์ของประเทศ ด้วยการลงทุนในระบบความปลอดภัย เช่น การติดตั้งกล้อง CCTV และมาตรการดูแลนักท่องเที่ยว เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
 

2. กระจายความเสี่ยงและลดการกระจุกตัว  

การกระจายแหล่งท่องเที่ยวไปยังเมืองรองและชุมชนท้องถิ่น พร้อมกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้ครอบคลุมและทั่วถึง เช่น การปรับปรุงถนน การขยายสนามบิน และการพัฒนาเครือข่ายอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงในพื้นที่ห่างไกล เพื่อให้การเดินทางสะดวกและปลอดภัยมากขึ้น เมืองรองอย่างน่าน ลำปาง หรือบุรีรัมย์ เริ่มได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวมากขึ้น เพราะมีเสน่ห์เฉพาะตัวและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่น่าสนใจ ซึ่งช่วยกระจายรายได้และโอกาสทางเศรษฐกิจไปยังชุมชนต่าง ๆ ทั่วประเทศ

 

3. เชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับภาคเศรษฐกิจอื่น 

การเชื่อมโยงการท่องเที่ยวกับภาคเศรษฐกิจอื่น เช่น การส่งเสริมห่วงโซ่อุปทานกับภาคเกษตร อาหาร งานฝีมือ และบริการสุขภาพ เพื่อให้ผลประโยชน์จากการท่องเที่ยวกระจายสู่เศรษฐกิจฐานราก การกระจายแหล่งท่องเที่ยวไปยังเมืองรองและชุมชนท้องถิ่นถือเป็นอีกหนึ่งกลยุทธ์สำคัญ ไม่เพียงช่วยลดความแออัดในแหล่งท่องเที่ยวหลัก แต่ยังสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนและส่งเสริมการอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น
 

4. ส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

การผลักดันมาตรฐานการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนกำลังกลายเป็นแนวทางสำคัญของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวทั่วโลก โดยเฉพาะในประเทศไทยที่เริ่มนำแนวคิด Green Hotel และ Wellness Tourism มาปรับใช้เพื่อยกระดับคุณภาพและความยั่งยืนของการท่องเที่ยว โรงแรมที่ได้รับมาตรฐาน Green Hotel ต้องดำเนินกิจกรรมที่ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การจัดการขยะ การประหยัดพลังงานและน้ำ การใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม รวมถึงการมีส่วนร่วมกับชุมชนท้องถิ่นผ่านการสร้างงานและสนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคม ขณะที่การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ (Wellness Tourism) เน้นการส่งเสริมสุขภาวะของนักท่องเที่ยวควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมท้องถิ่น ปัจจุบันมีระบบการรับรองและมาตรฐานที่ช่วยคัดกรองแหล่งท่องเที่ยวและธุรกิจที่ดำเนินงานอย่างยั่งยืน เช่น การรับรอง Wellness Tourism Destination ที่ประเมินทั้งด้านความยั่งยืน การเข้าถึงบริการสุขภาพ และความปลอดภัย เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับนักท่องเที่ยว

นอกจากนี้ การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เช่น เมืองต้นแบบหรือโซนท่องเที่ยวพิเศษ ยังเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยกระจายรายได้และลดผลกระทบต่อแหล่งท่องเที่ยวหลัก โดยเน้นการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม การใช้พลังงานหมุนเวียน และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ธุรกิจท่องเที่ยวที่ต้องการสร้างความแตกต่างและความน่าเชื่อถือในสายตานักท่องเที่ยวทั่วโลกจึงควรเข้าร่วมโครงการรับรองความยั่งยืน เช่น ASEAN Green Hotel Standard, ASEAN Ecotourism Standard หรือมาตรฐานระดับสากลอื่น ๆ 

5. พัฒนาเศรษฐกิจในมิติอื่นควบคู่กัน

การพัฒนาเศรษฐกิจไทยให้เติบโตอย่างมั่นคงและยั่งยืนนั้น จำเป็นต้องขับเคลื่อนในหลายมิติไปพร้อมกัน ไม่ใช่เพียงแค่มุ่งเน้นภาคการท่องเที่ยวหรืออุตสาหกรรมใดอุตสาหกรรมหนึ่งเท่านั้น หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการเร่งลงทุนในอุตสาหกรรมใหม่ ๆ ที่มีศักยภาพสูง เช่น เทคโนโลยีขั้นสูง พลังงานสะอาด ดิจิทัล และนวัตกรรม ซึ่งจะช่วยสร้างความสมดุลทางเศรษฐกิจ ลดการพึ่งพารายได้จากภาคใดภาคหนึ่ง และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว ตัวอย่างเช่น การสนับสนุนธุรกิจสตาร์ทอัพและอุตสาหกรรมดิจิทัล จะช่วยสร้างงานใหม่และกระตุ้นให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์โลกยุคใหม่ ขณะที่การลงทุนในพลังงานสะอาดและเทคโนโลยีสีเขียว ก็จะช่วยให้ไทยก้าวสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและสอดรับกับกระแสโลกด้านความยั่งยืน การพัฒนาเศรษฐกิจในมิติที่หลากหลายควบคู่กันเช่นนี้ จะช่วยให้ประเทศไทยมีความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจ สามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงและความท้าทายจากสถานการณ์โลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความเปราะบางของเศรษฐกิจไทยต่อปัจจัยภายนอกเกิดจากการพึ่งพาการท่องเที่ยวมากเกินไป ซึ่งทำให้ไทยอ่อนไหวต่อวิกฤตโลกและความเปลี่ยนแปลงที่ควบคุมไม่ได้ การแก้ไขต้องมุ่งเน้นการยกระดับคุณภาพ กระจายความเสี่ยง พัฒนาเศรษฐกิจฐานราก และสร้างความยั่งยืนในระยะยาวควบคู่กับการลงทุนในภาคเศรษฐกิจใหม่ เพื่อให้เศรษฐกิจไทยแข็งแรงและยืดหยุ่นต่อความผันผวนในอนาคต

 

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมองทิศทางการท่องเที่ยวอย่างไร

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย - ททท.ชูปี 2568 เป็นปีทอง “Amazing Thailand Grand Tourism Year 2025” เน้นรายได้–ประสบการณ์–ยั่งยืน รับมือท่องเที่ยวโลกเปลี่ยน กรุงเทพฯ – 21 ธันวาคม 2567

นางสาวฐาปนีย์ เกียรติไพบูลย์ ผู้ว่าการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เปิดเผยทิศทางการส่งเสริมตลาดการท่องเที่ยวไทยปี 2568 ว่า ททท. จะเน้นขยายฐานนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มีศักยภาพใช้จ่ายสูง ควบคู่กับการกระตุ้นให้คนไทยเดินทางบ่อยขึ้น กระจายรายได้สู่จังหวัดต่าง ๆ อย่างทั่วถึง พร้อมยกระดับประสบการณ์และความยั่งยืนในทุกมิติ

ททท. ตั้งเป้าปี 2568 เป็น “Amazing Thailand Grand Tourism Year 2025” ด้วยกลยุทธ์สำคัญ ได้แก่

ตลาดต่างประเทศ เน้นดึงกลุ่มนักท่องเที่ยวที่มีแนวโน้มใช้จ่ายสูง พร้อมผลักดันตลาดจีนผ่านโครงการ “สวัสดีหนีห่าว” และกิจกรรมเมกะแฟมทริป เชิญผู้ประกอบการทัวร์และสื่อจีนสำรวจบรรยากาศท่องเที่ยวไทย

กลยุทธ์ประสบการณ์ มุ่งสร้าง Grand Invitation, Grand Collaboration, Grand Privilege, Grand Festivity และ Grand Moment เพื่อเสริมสร้างความประทับใจและความหมายในการเดินทาง

ความยั่งยืน เดินหน้าส่งเสริมการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน

ทั้งนี้ ททท. เตรียมปรับเป้าหมายจำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติปี 2568 เหลือ 35.5 ล้านคน จากเดิม 39 ล้านคน เนื่องจากการชะลอตัวของตลาดจีนซึ่งเป็นกลุ่มใหญ่ โดยยังคงเป้ารายได้รวมจากการท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างชาติไว้ที่ 3 ล้านล้านบาท

สำหรับกิจกรรมสำคัญในปี 2568 ยังรวมถึงการจัดงาน “ไทยแลนด์ ทราเวล มาร์ท พลัส 2025” ที่เชียงใหม่ และการดึงผู้ซื้อจากต่างประเทศเข้าร่วมงาน เพื่อยกระดับภาพลักษณ์การท่องเที่ยวไทยในเวทีโลก

ที่มา https://tatreviewmagazine.com/article/thailand-tourism-trends-2025/

Sources
[1] โครงสร้างเศรษฐกิจสังคมไทย: ความเปราะบางท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง https://www.pier.or.th/abridged/2021/16/
[2] การท่องเที่ยวกับเศรษฐกิจไทย - The 101 World Economy https://www.the101.world/tourism-and-thai-economy/
[3] KKP Research แนะ 5 แนวทาง เสริมภูมิการท่องเที่ยวไทย ป้องกันเศรษฐกิจ ... https://thaipublica.org/2023/04/kkp-research56/
[4] เศรษฐกิจเติบโต พร้อมฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมด้วยแนวคิด Green Economy - Ditto https://www.dittothailand.com/th/dittonews/green-economy/
[5] 'รัฐบาลเพื่อไทย' ปลุกพลังท่องเที่ยว สร้างแรงส่งใหม่ให้เศรษฐกิจไทยฟื้นฟู ... https://www.ptp.or.th/archives/33618
[6] Sustainable Tourism จับตาการท่องเที่ยวแนวใหม่ที่ใส่ใจความยั่งยืน https://www.krungsri.com/th/research/research-intelligence/sustainable-tourism-2024
[7] ไทยกำลังเผชิญกับ 5 ความเปราะบางทางเศรษฐกิจ และ ... - TheStandard.co https://thestandard.co/key-messages-thai-economic-vulnerability/
[8] เศรษฐกิจไทยหวังพึ่งพา ภาคท่องเที่ยวมากเกินไป กลับกลายเป็นดาบสองคม https://www.amarintv.com/spotlight/economy/508234
[9] เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน - Open Development Thailand https://thailand.opendevelopmentmekong.net/th/topics/sustainable-development-goals/
[10] Tourism at a crossroad: อนาคตภาคการท่องเที่ยวไทย เดินต่ออย่างไรในฟ้า ... https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/Article_1Aug2021.html
[11] ศึกนอก-ศึกใน บั่นทอนเศรษฐกิจไทยให้เปราะบาง https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/prachachat-chayawadee-mar25.html
[12] เศรษฐกิจไทยกลายเป็นโลก 2 ใบ ความเปราะบางจะจุด 'ชนวนวิกฤตสังคม ... https://www.youtube.com/watch?v=eG3p9C3V-6o
[13] ความเปราะบางของจีดีพี เมื่อเศรษฐกิจไทยผันผวนไปตามฤดูกาล https://www.the101.world/thai-economy-gdp-seasonal-dynamics/
[14] ความเปราะบางของอุตสาหกรรมและแรงงานในภาคการท่องเที่ยวและบริการไทย http://www.urbanfuturestu.com/resiliencetheseries01/
[15] สร้างชาติด้วย “การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” ไทยอยู่ตรงไหนบนเวทีโลก? https://thailandpolicylab.com/tourism-build-nation/
[16] ความเปราะบางในมิติเชิงพื้นที่ จังหวัดที่พึ่งพาการท่องเที่ยวในระดับสูง - TDRI https://tdri.or.th/2020/04/covid-20/
[17] [PDF] การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองที่ส่งผลกระทบต่อการท่องเที่ยวไทย - ThaiJO https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JMND/article/download/242469/164444
[18] วิกฤติค่าครองชีพ-เศรษฐกิจตกต่ำ โจทย์หิน "ท่องเที่ยวไทย" พระเอกตัวจริงปี 66 https://www.bangkokbiznews.com/business/business/1043156
[19] EIC ชี้ เศรษฐกิจไทยโตช้า เปราะบางและไม่แน่นอน อุตสาหกรรมไทยยังมี ... https://thaipublica.org/2024/06/scb-eic-outlook-q2-2024/
[20] การเปลี่ยนแปลงภาคการท่องเที่ยวไทย กับก้าวต่อไปหลังเปิดประเทศ https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/bot-magazine/Phrasiam-65-3/the-knowledge-65-3-3.html